Zgrubiały, żółtawy paznokieć, który kruszy się przy krawędzi, prawie zawsze kojarzy się z grzybicą. Tymczasem dokładnie tak samo może wyglądać łuszczyca paznokci, a obie choroby potrafią wystąpić jednocześnie. Sprawdź, po czym rozpoznać każdą z nich, dlaczego ocena na oko zawodzi i które badanie daje odpowiedź.
Grzybica i łuszczyca paznokci. Jakie są różnice?
Grzybica to zakażenie płytki wywołane przez grzyby, najczęściej dermatofity. Łuszczyca paznokci to objaw przewlekłej choroby zapalnej, w której układ odpornościowy zaburza pracę macierzy i łożyska paznokcia. Pierwsza jest zakaźna i wymaga leków przeciwgrzybiczych, druga nie jest zakaźna i prowadzi ją dermatolog.
Na łuszczycę wskazują drobne dołki na powierzchni płytki i plamy przypominające kroplę oleju pod paznokciem. Grzybica częściej zaczyna się od wolnego brzegu paznokcia, zwykle na dużym palcu stopy, i współwystępuje z grzybicą skóry stóp.
Ostateczną odpowiedź daje badanie mykologiczne, czyli analiza laboratoryjna materiału pobranego z paznokcia.
W PodologicaMED podolog ocenia zmiany i pobiera zeskrobinę do badania w kierunku grzybicy paznokci, a dalsze leczenie farmakologiczne ustala dermatolog.
| Cecha | Grzybica paznokci | Łuszczyca paznokci |
| Przyczyna | Zakażenie grzybicze, najczęściej dermatofity | Przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym |
| Zakaźność | Tak, także na skórę stóp i inne paznokcie | Nie |
| Typowe objawy | Przebarwienie, zgrubienie, kruszenie od wolnego brzegu | Dołki na płytce, plama olejowa, oddzielanie płytki z czerwoną obwódką |
| Skóra wokół | Często grzybica stóp, łuszczenie między palcami | Często zmiany łuszczycowe na skórze lub bóle stawów |
| Badanie rozstrzygające | Badanie mykologiczne (mikroskopia, posiew, PCR) | Ocena dermatologa, wykluczenie grzybicy badaniem |
| Kto prowadzi terapię | Dermatolog przy wsparciu podologa | Dermatolog |
Objawy grzybicy paznokci. Jak wygląda zakażona płytka?
Grzybica rozwija się powoli i przez pierwsze miesiące łatwo ją przeoczyć. Najczęstsza postać zaczyna się od wolnego brzegu albo boku płytki. Paznokieć odstaje od łożyska, zmienia kolor na żółty, biały lub szary, a pod nim gromadzą się kruszące się masy rogowe.
Z czasem płytka grubieje, robi się krucha i traci połysk. Zmiany mogą objąć jeden paznokieć albo kilka, ale najczęściej dotyczą paznokcia dużego palca stopy.
Charakterystyczna jest też odmiana powierzchowna, w której na płytce pojawiają się białe, łuszczące się plamy.
Ważna wskazówka to skóra stóp. Grzybica paznokci często idzie w parze z grzybicą stóp, więc złuszczanie między palcami albo na podeszwie zwiększa prawdopodobieństwo zakażenia. Grzybica częściej dotyka osób po 65. roku życia, chorych na cukrzycę, osób z obniżoną odpornością i sportowców.
Objawy łuszczycy paznokci. Na co zwrócić uwagę?
Zmiany na paznokciach pojawiają się w pewnym momencie u około 90% osób z przewlekłą łuszczycą plackowatą. Zdarza się też, że łuszczyca zajmuje wyłącznie paznokcie, bez zmian na skórze i w stawach, i właśnie wtedy najłatwiej o pomyłkę.
Łuszczyca atakuje dwie struktury. Macierz, czyli miejsce, w którym powstaje płytka, oraz łożysko, na którym płytka leży. Każda z nich daje inne objawy.
- Naparstkowanie – drobne, punktowe dołki na powierzchni płytki, typowy objaw uszkodzenia macierzy.
- Plama olejowa – żółtoróżowe przebarwienie pod płytką, które wygląda jak kropla oleju lub łososiowa plama.
- Onycholiza z obwódką – płytka oddziela się od łożyska, a na granicy często widać różowoczerwony pas.
- Krwawienia drzazgowe – cienkie, ciemne kreski pod dystalną częścią paznokcia.
- Hiperkeratoza podpaznokciowa – nadmierne rogowacenie pod płytką, które unosi paznokieć i pogrubia go.
Ostatni objaw wygląda niemal identycznie jak przy grzybicy. Dlatego sam wygląd zgrubiałego paznokcia nie przesądza o rozpoznaniu.
Dlaczego te dwie choroby tak łatwo pomylić?
Obie powodują zgrubienie, przebarwienie, kruszenie i odstawanie płytki. Przy zaawansowanych zmianach różnice w wyglądzie się zacierają.
Drugi powód jest mniej oczywisty. Paznokieć zmieniony przez łuszczycę łatwiej ulega zakażeniu grzybiczemu. Przegląd badań opublikowany w Journal of Fungi w 2022 roku podaje, że grzybicę stwierdzano średnio u 18% pacjentów z łuszczycą paznokci i u 9,1% osób z grupy kontrolnej. Wyniki poszczególnych badań mocno się przy tym różniły.
Oznacza to, że rozpoznanie łuszczycy nie wyklucza grzybicy i odwrotnie.
Pomyłka ma konkretne skutki. Preparat przeciwgrzybiczy nie pomoże na łuszczycę, a leki stosowane w łuszczycy nie usuną grzybów. Pacjent traci miesiące, a zmiany się pogłębiają.
Przeczytaj też:
- Grzybica paznokci u nóg. Przyczyny, objawy i sposoby leczenia
- Profilaktyka grzybicy paznokci. Jak chronić stopy?
- Onycholiza paznokci. Przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Badanie mykologiczne. Jak wygląda diagnostyka?
Badanie mykologiczne polega na pobraniu fragmentów zmienionej płytki i mas spod paznokcia. Materiał trafia do laboratorium, gdzie ocenia się go pod mikroskopem, wykonuje posiew albo test molekularny PCR. Na wynik posiewu czeka się około czterech tygodni, test PCR jest szybszy.
Żeby wynik był wiarygodny, przygotuj się do pobrania.
Nie myj i nie dezynfekuj stopy bezpośrednio przed wizytą. Jeśli przyjmujesz doustne leki przeciwgrzybicze, odstaw je około miesiąca wcześniej, a preparaty miejscowe na 2-3 tygodnie przed badaniem, zawsze w porozumieniu z lekarzem prowadzącym.
Podolog w PodologicaMED przeprowadza wywiad, ocenia płytkę i skórę stóp, a następnie pobiera materiał. Przy grzybicy pomaga też mechanicznie, opracowując zrogowaciałą płytkę tak, aby leki miejscowe lepiej docierały do zakażonych tkanek. Rozpoznanie kliniczne i dobór leków należą do dermatologa.
Co zrobić, gdy wynik potwierdzi grzybicę, a co przy łuszczycy?
Przy potwierdzonej grzybicy dermatolog dobiera leczenie miejscowe lub doustne do rodzaju grzyba. Terapia paznokci stóp trwa wiele miesięcy, bo zdrowa płytka musi odrosnąć. W tym czasie regularne opracowanie paznokcia u podologa, zwykle co 4-6 tygodni, wspiera działanie leków. Równolegle zadbaj o dezynfekcję obuwia, żeby nie zakazić się ponownie.
Jeśli badanie nie wykaże grzybów, a obraz pasuje do łuszczycy, dalsze postępowanie prowadzi dermatolog. Do dyspozycji ma leki miejscowe, fototerapię i leczenie ogólne. Efekty widać po tygodniach lub miesiącach, a nawroty są częste.
Gdy obie choroby występują razem, w pierwszej kolejności leczy się grzybicę.
Niezależnie od rozpoznania pomaga to samo w codziennej pielęgnacji. Utrzymuj paznokcie krótkie, unikaj urazów i ucisku płytki w ciasnym obuwiu, nie maskuj zmian lakierem ani sztuczną płytką.
Każdy uraz paznokcia z łuszczycą może nasilić zmiany.
Kiedy zgłosić się do specjalisty bez zwlekania?
Nie czekaj, jeśli zmiany obejmują coraz więcej paznokci, płytka boli lub uciska, wokół paznokcia pojawia się zaczerwienienie i obrzęk albo masz cukrzycę. Zgłoś się także wtedy, gdy pod paznokciem widzisz ciemny pas lub plamę, która nie przesuwa się razem z rosnącą płytką. Takie zmiany wymagają oceny lekarza, bo nie każda ciemna plama to krwiak.
Najczęściej zadawane pytania o grzybicę i łuszczycę paznokci
Czy łuszczyca paznokci może wystąpić bez zmian na skórze?
Tak, łuszczyca może zajmować wyłącznie paznokcie, bez zmian na skórze i w stawach. Brak typowych łusek na łokciach czy kolanach nie wyklucza więc tej choroby. W takiej sytuacji szczególnie ważne jest wykluczenie grzybicy badaniem mykologicznym.
Czy da się odróżnić grzybicę od łuszczycy bez badania?
Nie zawsze, bo zaawansowane zmiany w obu chorobach wyglądają podobnie. Dołki na płytce i plama olejowa sugerują łuszczycę, ale pewność daje dopiero badanie mykologiczne. Obie choroby mogą też występować jednocześnie.
Czy łuszczyca paznokci jest zaraźliwa?
Nie, łuszczyca nie przenosi się na inne osoby ani na kolejne paznokcie przez kontakt. Zaraźliwa jest natomiast grzybica, także ta, która rozwinęła się na paznokciu zmienionym przez łuszczycę.
Ile czeka się na wynik badania mykologicznego paznokcia?
Na wynik posiewu czeka się około czterech tygodni, bo grzyby rosną w hodowli powoli. Test molekularny PCR daje odpowiedź szybciej, zwykle w ciągu kilku dni.